Komercializimi i shkollimit Antologji / Zgjodhi dhe përgatiti për botim Valbona Nathanaili

Botues: Fondacioni “Henrietta Leavitt” – Fondacioni Shqiptar për Shkencë, Media dhe Demokraci. Tiranë, Elbasan, Prishtinë: nëntor, 2019. / Bashkëpunoi: Instituti për Studime Sociale dhe Humanistike, Fakulteti Filozofik, Universiteti “Hasan Prishtina” i Prishtinës / Parathënia: Zenun Mulaj / Redaktor: Andrea Nathanaili / ISBN 978-9928-4543-3-1 / Çmimi 1500 lekë / F. 272 / Copyright për botimin shqip © Fondacioni “Henrietta Leavitt” /Seria e librit shkencor.

Librin mund ta gjeni, në Tiranë, pranë librarisë “Adrion” (Pallati i Kulturës) dhe librarisë “Albania”, si dhe në Elbasan, në libraritë “Ti Shqipëri më jep nder” dhe “Lindje-Perëndim”.

Shkolla si treg

PARATHËNIE nga Prof. Zenun Mulaj

Libri “Komercializimi i shkollimit”, Antologji, zgjedhur dhe përgatitur për botim nga Dr. Valbona Nathanaili përfaqëson një kontribut të vyer në literaturën shqip për një nga problemet më të rëndësishme të shkollës sonë, atë të përfshirjes së koncepteve e parimeve të tregut në pjesën më të madhe të funksionimit të saj si institucion, njohur ndryshe si komercializim. Qëllimi i Dr. Valbona Nathanaili është të vejë në dukje çfarë ndodh me misionin e shkollimit dhe synimin që kemi projektuar ne si shoqëri për të ardhmen e fëmijëve, në çastin kur këto parime fillojnë të zbatohen në shkolla njësoj si në treg, çfarë humbasim dhe çfarë fitojmë, duke vendosur theksin në domosdoshmërinë e njohjes ndërmjet dallimeve konceptuale treg dhe shkollë-treg. Autorja bën apel, direkt dhe nëpërmjet rreshtave, për domosdoshmërinë e njohjes, në teori dhe praktikë, të problemeve që shoqërojnë komercializimin e shkollës.

Komercializimi i shkollës është shndërrimi i shkollës në një fabrikë, ku nxënësi shihet si “lëndë e parë” në hyrje dhe si “produkt” në përfundim. Ndërsa komodifikimi (nga commodity – mall) kuptohet si shndërrim i të mirave jo materiale, si për shembull i dijes, në objekt tregu.

Libri është konceptuar në formën e një antologjie, ku përfshihen artikuj nga profesorë të huaj dhe shqiptarë. Në këta artikuj, konceptet komercializim dhe komodifikim shtjellohen në aspektin historik, filozofik dhe aktual. Një vend i veçantë u kushtohet përvojave me komercializimin e sistemit shkollor të disa vendeve të ndryshme, përfshirë atë edhe në vendin tonë, krahas edhe sugjerimeve për përmirësimin e kësaj situate.

Libri ndahet në tri pjesë. Artikujt e përfshirë në pjesën e parë fokusohen në rrafshin teorik të komercializimit dhe komodifikimit, në pjesën e dytë këto probleme trajtohen në peizazhin shqiptar, ndërsa në pjesën e tretë përmbajtja pasurohet me refleksione për dy libra që trajtojnë çështjen e komercializimit.

Autorët janë zgjedhur me kujdes, duke bërë pjesë të mendimit për çështjet e trajtuara, disa nga profesorët më të mirë të fushës, veçuar këtu autoren, Dr. Nathanaili, me kontribute që i shërbejnë gjithë shoqërisë.

Në artikullin e autorit Steve Fuller Rreth komodifikimit dhe progresit të dijes në shoqëri trajtohet, në aspektin filozofik dhe historik, koncepti i komercializimit dhe ai i komodifikimit, si dhe lidhja midis tyre. Komodifikimin, autori e trajton si shndërrim të dijes nga pasuri për njerëzit e veçantë, në të mirë publike, që realizohet në shkollë, në të gjitha fazat e saj.

Në artikullin e autorëve Randall Curren dhe J. C. Blokhuis, Prima Facie Case kundër shkollimit në shtëpi trajtohet shkollimi i fëmijëve në shtëpi. Autorët analizojnë, kryesisht, rastin e shkollimit në shtëpi në SHBA. Sipas autorëve, një ndër arsyet kryesore pse prindërit zgjedhin shkollimin në shtëpi për fëmijët e tyre është gjendja ekonomike e familjeve. Autorët argumentojnë, se në parim, sistemi publik i shkollimit siguron një përmbushje më të mirë të interesave të fëmijëve dhe të shoqërisë në tërësi. Ndër argumentet kryesore që listojnë autorët sa i takon bashkësisë me të metat e shkollimit në shtëpi, janë paaftësia e prindërve për të realizuar kurrikulën e plotë të shkollimit – e domosdoshme për formimin e fëmijës – si dhe ndikimi negativ që ushtron ky lloj shkollimi në aftësinë e fëmijëve për t’u shoqërizuar.

Në artikullin e autorit Colin Crouch Komercializim apo edukim qytetar: rasti i arsimit, trajtohet kontradikta ndërmjet kërkesës që kemi ndaj shkollës për të formuar qytetarë, dhe komercializmit. Crouch argumenton, se në demokraci, arsimi duhet të konsiderohet si e drejtë dhe jo si nevojë që mund të blihet në treg, një qasje që haset gjerësisht në Mbretërinë e Bashkuar dhe në shumë vende të tjera, ku prindërit paguajnë për shkollimin e fëmijëve të tyre – e realizueshme vetëm për të pasurit. Këto konkluzione autori i mbështet në një analizë të hollësishme të argumenteve pro dhe kundra.

Në artikullin e autorit Steve Fuller Kapitalizmi dhe dija: universiteti ndërmjet komodifikimit dhe sipërmarrjes fillimisht kemi një trajtesë të problemit nga pikëpamja filozofike. Autori analizon anët pozitive, por edhe të metat e komodifikimit, duke e ilustruar me shembuj nga aspekte të ndryshme të jetës ekonomiko-sociale. Për Fuller, komercializimi është shndërrimi i jetës sociale në subjekt të mekanizmit të çmimit, një karakteristikë e lindur në rrjedhojë të prirjes sonë natyrore për të shkëmbyer, pasojat e së cilës, në terma afatgjatë, kanë qenë ndarja e punës dhe krijimi i shoqërive kaq komplekse. Fuller bën ftesë për ndërgjegjësim: komercializimi lind në kushtet e një sistemi të cilit nuk i shpëtojmë dot – kapitalizmit – dhe shton edhe një term të ri, komodifikimin e dijes, pra shndërrimin e dijes nga dije-substancë, në dije-funksion. Sipas autorit, prodhuesit nuk kanë synim të prodhojnë vetëm produktin, por të riprodhojnë edhe kërkesën e konsumatorëve për atë produkt. Në artikull theksohet se kjo arrihet nëpërmjet dijes, që ndikon si tek prodhuesit, ashtu edhe tek konsumatorët. Autori nxjerr konkluzionet përkatëse të rolit të universitetit në komodifikimin e dijes.

Në artikullin e autorëve M. Akyildiz dhe A. Tekinay Komercializimi i arsimit të lartë, si pjesë e procesit të globalizimit dhe zbatim i qasjes së orientuar ndaj klientit, vihet theksi si në rëndësinë e ideve të huazuara nga biznesi, ashtu edhe në kujdesin në vënien në jetë të këtyre ideve në shkolla dhe universitete. Autorët e studiojnë komercializimin e arsimit të lartë dhe qasjen e orientuar ndaj klientit që ka gjetur vend në mjediset universitare, në sfondin e kritikës ndaj politikave neo-liberale, si dhe arrijnë në konkluzionin, që ndonëse kemi çfarë të mësojmë nga bota e biznesit, duhet t’i kushtojmë kujdes kriterit performancë që zbatohet sot në shkolla, sikundër edhe promovimit të praktikës që e konsideron nxënësin si klient. Të dyja këto qasje po i nënshtrohen vazhdimisht kritikës në termat e përgjegjësisë sociale dhe etikës, duke i cilësuar si të papërshtatshme për natyrën e vetë sistemit arsimor, përpos faktit që kanë tendencën të degjenerojnë autonominë dhe prestigjin e institucioneve të arsimit të lartë, por edhe të theksojnë pabarazinë për mundësi. Pabarazia në mundësi vlerësohet si faktor që ndikon direkt në rritjen e shtresëzimit social.

Në artikullin e autorëve G. Anderson dhe M. Cohen Rikonceptimi i identitetit të mësuesit dhe atij të drejtuesit: korniza për studimin e profesionit të ri. Rezistenca e mësuesve, trajtohet emergjenca për një identitet të ri të mësuesve dhe drejtuesve si profesionistë në kohët e sotme, kur sistemi shkollor karakterizohet nga përfshira e elementëve të tregut. Autorët propozojnë rikonceptimin e profesionit, me elemente të reja të menaxhimit, burokracisë apo vlerësimit të performancës, si dhe analizojnë punën që duhet kryer për përshtatjen me këtë situatë të re.

Në artikullin e Valbona Nathanaili Politika, politika arsimore dhe vlera shtjellohet një problem tjetër i rëndësishëm, ai i vendit dhe rolit të politikës arsimore ndaj politikës në tërësi, si dhe trajtohen disa mënyra për hartimin e zbatimin e këtyre politikave. Autorja ka shfrytëzuar një literaturë mjaft të gjerë dhe e pasuron vazhdimisht tematikën me çështje të ndryshme.

Në pjesën e dytë, të titulluar Peizazhi shqiptar / Artikuj, jepen disa artikuj dhe studime të autores dhe autorëve të tjerë shqiptarë.

Në artikullin e Alberto Frashërit Roli themelor i sistemit publik të edukimit për demokratizimin e shoqërisë. Rilindja identitare dhe kulturore e kombit, trajtohen sistemi shkollor publik dhe ai privat në vendin tonë dhe krahasimi me vendet e tjera. Problemi trajtohet edhe në rrafshin historik. Autori e trajton problemin e dy sistemeve arsimore si komplementarë e jo kundër njëri – tjetrit, si dhe ofron sugjerime për përmirësim të situatës, duke iu referuar edhe eksperiencës botërore.

Në artikullin e autorëve Valbona Nathanaili dhe Arsim Sinani Edhe nëse është e thyer, nuk do të thotë se ka nevojë për komercializim. Rasti i Shqipërisë në paralele me Kosovën, trajtohen problemet e komercializimit dhe komodifikimit në shkollat tona. Aty trajtohet gjendja e arsimit në Shqipëri dhe bëhen sugjerime të gjetjes së rrugëve për përmirësimin e gjendjes, duke u bazuar edhe në eksperiencën e vendeve të zhvilluara. Autorët analizojnë faktin, se reformat e deritanishme: liberalizimi i arsimit, tekstet dhe kurrikula bazuar në kompetenca nuk kanë qenë aq efikase sa duhet, sikundër hiqen paralele ndërmjet gjendjes së arsimit në Shqipëri me atë në Kosovë.

Valbona Nathanaili, në artikullin Universitetet private dhe publike në Shqipëri – procesi i pranimeve dhe faktorë që marrin studentët në konsideratë në zgjedhjen ndërmjet tyre, paraqet një studim lidhur me kriteret e pranimit në universitetet publike dhe ato private, si dhe arsyet për zgjedhjen ndërmjet tyre, nga perspektiva e studentëve. Autorja e mbështet analizën duke e krahasuar me shembuj nga praktika e vendeve të tjera, veçuar Francën, pasqyron të metat dhe problemet në këtë aspekt tek ne, si dhe tregon disa nga rrugët për përmirësimin e gjendjes.

Letër me propozime për politika dhe aksione është hartuar nga Valbona Nathanaili, Mimoza Hafizi, Tatjana Mulaj dhe Polikron Dhoqina, si rezultat i disa takimeve konsultative me pedagogë, mësues dhe drejtues të profilit fizikë. Në këtë letër trajtohen disa shqetësime të shprehura në këto takime, si dhe propozohen ndërhyrje në politikat arsimore, shoqëruar me aksionet përkatëse, në dy dimensione kryesore: I. Mospërputhje në objektiva dhe synime ndërmjet elementeve të ndryshme të kurrikulës; II. Komercializimi i kualifikimit vjetor të mësuesve të fizikës në veçanti dhe të gjithë mësuesve në përgjithësi.

Në pjesën e fundit të librit paraqiten disa Rreflektime rreth librave Shkenca në Pazar. Privatizimi i shkencës amerikane dhe Menaxhimi i ri publik dhe reforma në arsim. Leksione evropiane për politika dhe praktika. Në këta libra trajtohen problemet që janë objekt i kësaj antologjie dhe që shërbejnë për njohuri më të zgjeruara në këtë fushë.

Ky punim është një material gjithëpërfshirës në ndihmë të autoriteteve që përpunojnë politikat arsimore, punonjësve të Ministrisë së Arsimit, Sportit dhe Rinisë dhe të Drejtorive/Zyrave Arsimore në rrethe të ndryshme të vendit, pedagogëve dhe studentëve të fakulteteve të edukimit, drejtuesve e mësuesve të shkollave apo për ata që përgatiten për t’u bërë pjesë e sistemit arsimor në të gjitha nivelet e tij. Për studiuesit e tregut, libri është një material i mirë për të pasur një qasje më të gjerë, si dhe në shpresën për të kontribuar me mendime/sugjerime/komente. Për prindërit, libri u vjen në ndihmë të kuptojnë më mirë si funksionon sistemi arsimor në ditët e sotme, në synimin për të qenë më të ndërgjegjshëm në mbështetjen e shkollës për realizimin e misionit të saj dhe, akoma më shumë, për ngritjen e zërit a bërjes publike të çdo shqetësimi që pengon realizimin sa më mirë të tij.

Përmbajtja

Pjesa I ARTIKUJ

  • Steve Fuller: Rreth komodifikimit dhe progresit të dijes në shoqëri
  • Randall Curren & J. C. Blokhui: Prima Facie Case kundër shkollimit në shtëpi
  • Colin Crouch: Komercializim apo edukim qytetar: rasti i arsimit
  • Steve Fuller: Kapitalizmi dhe dija: Universiteti ndërmjet komodifikimit dhe sipërmarrjes
  • Murat Akyıldız & Adem TEKİNAY: Komercializimi i arsimit të lartë, si pjesë e procesit të globalizimit dhe zbatim i qasjes së orientuar ndaj klientit
  • Gary Anderson & Michael I. Cohen: Ripërkufizimi i identitetit të mësuesit dhe të drejtuesit: korniza për studimin e profesionalizmit dhe rezistencës së re të mësuesve
  • Valbona Nathanail: Politika, politika arsimore dhe vlera. Analizë bazuar në literaturë

Pjesa II PEIZAZHI SHQIPTAR / ARTIKUJ

  • Alberto Frashër: Roli themelor i sistemit publik të edukimit për demokratizimin e shoqërisë. Rilindja identitare dhe kulturore e kombit
  • Valbona Nathanaili: Edhe nëse është e thyer, nuk do të thotë se ka nevojë për komercializim. Rasti i Shqipërisë në paralele me Kosovën
  • Valbona Nathanaili: Universitetet private dhe publike në Shqipëri – procesi i pranimeve dhe faktorë që marrin studentët në konsideratë në zgjedhjen ndërmjet tyre
  • Valbona Nathanaili, Mimoza Hafizi, Tatjana Mulaj, Polikron Dhoqina: Letër me propozime për politika dhe aksione. Në përfundim të takimeve konsultative me     pedagogë, mësues dhe drejtues të profilit fizikë (janar – maj 2019)

Pjesa III REFLEKTIME RRETH LIBRAVE

  • Steve Fuller: Për librin: “Shkenca në pazar. Privatizimi i shkencës amerikane”/ Autor Philip Mirowski
  • Gary Anderson: Për librin: “Menaxhimi i ri publik dhe reforma në arsim. Leksione evropiane për politika dhe praktika”/ Përpiluar nga: Helen M. Gunter, Emiliano Grimaldi, David Hall & Roberto Serpieri.