Nga Steve Fuller

Auguste Comte Chair in Social Epistemology /Department of Sociology /University of Warwick

(Përmbledhje për një leksion, të mundshëm, në Shqipëri!)

Shqip: Valbona Nathanaili

Personat që u caktuan për të hartuar Kushtetutën e Bashkimit Europian (ish-Presidenti francez, Valery Giscard d’Estaing, mund të thuhet se është një nga më të njohurit), ndërmjet të tjerave shkruanin, se modeli i Europës së ardhshme duhet të jetë ‘krishtërimi’ dhe, në draftin e dokumentit, bënin apel për të. Por një shprehje e tillë u hoq shumë shpejt. Për arsye të dukshme! Gjithsesi, Bashkimi Europian aktual ende mbart disa karakteristika të të kuptuarit mesjetar të qeverisjes universale (ndryshe qeverisjes katolike; këtu katolike καθολικός /katholikos është në kuptimin në përgjithësi dhe vjen nga greqishtja), me vlerë për t’u rimarrë në analizë në kushtet e sotme.

Në këtë pikëpamje, mund të themi se perspektiva e Integrimit në Europë po zhvillohet sipas dy modeleve. Një model është ai i  ‘Aquinas’ për Europën, sipas emrit të teologut të madh dhe diplomatit të shquar të Papës, Thomas Aquinas; modeli tjetër që është në qarkullim është ai sipas Hegelit. Të dy modelet i ndeshim në perandori të ndryshme ‘post-Katolike’ të Europës së shekullit të nëntëmbëdhjetë. Aktualisht, Europa është në përballje me secilin prej tyre dhe po kërkon të çlirohet.

‘Modeli Aquinas’ presupozon integrim bazuar në ligjin natyror, diktuar nga Zoti dhe bazuar në Bibël. Por aktualisht nuk kemi një përpjekje për t’i harmonizuar këto parime në një bashkësi ligjesh logjikisht koherentë, sikundër është legjislacioni modern. Në të vërtetë, edhe nëse do të kishim, do të ishin etiketuar pothuaj si blasfemi. Përkundrazi, sot kemi diskrecion të konsiderueshëm në zbatimin e ligjit natyror, që pasqyron shumë ndjeshmëri ndaj rrethanave lokale dhe diferencave kulturore. Termi që mund të përdoret për këtë ‘devoluim të pushtetit’ është ‘subsidiarity’. Në këtë model, ekziston synimi për ‘rishpërndarjen’ e pasurisë, por edhe ky zbatohet më shumë vetëm në nivel lokal dhe vetëm për të përmirësuar kushtet më të këqija të jetesës. Nuk kemi një pritshmëri të përgjithshme për begatinë ose barazinë e rrethanave materiale.

‘Modeli Hegel’ shpreh dëshirën dhe, edhe nevojën, për të harmonizuar parimet e qeverisjes – jo vetëm ato të nivelit më të lartë, por edhe ato të pushteteve që ka secili nga nivelet. Pasoja e këtij integrimi ‘më të ngushtë’ është një bashkësi përpjekjesh për të reduktuar diferencat që ndeshen në kultura të ndryshme, për shembull shanset që mund të kemi në jetë, standardet e jetesës etj. Akoma, në këtë model ka më shumë dinamikë dhe lirshmëri në të kuptuarin e këtyre diferencave. Për shembull, ato nuk kuptohen si ‘natyrore’, por gjithnjë si ‘të përkohshme’. Dhe perspektiva e nënkuptuar është zgjerim nëpërmjet inkorporimit të dyanshëm.

‘Modeli Aquinas’ ndryshon radikalisht nga ‘Modeli Hegel’ në horizontin që tregon secili prej tyre. Thënë këtë, duhet të theksojmë se ‘Modeli Akuinas’ e sheh statusin (në latinishten e tij, kjo korrespondon me ‘shtetin’) si kryesorin në ruajtjen e rregullit natyror para-ekzistencial në të gjithë diversitetin e tij, njësoj si në frazën status quo.

Ndërkohë, studiuesit duhet të marrin në konsideratë vazhdimësinë e rëndësishme të këtyre dy modeleve, veçanërisht në lidhje me marrëdhëniet e ndryshme dhe shpesh edhe të trazuara të Bashkimit Europian me shtetet që i janë bashkuar së fundmi nga Europa Lindore.

English version of the text

Europe between Aquinas and Hegel – Two models of integration

Steve Fuller

Auguste Comte Chair in Social Epistemology /Department of Sociology /University of Warwick

The original drafters of the European Union Constitution – most notably former French President Valery Giscard d’Estaing – wanted to invoke ‘Christendom’ as the model for the future of Europe. This was quickly struck out, perhaps for obvious reasons. However, the current EU does bear some features of the medieval understanding of universal (‘catholic’ in the original Greek sense) governance, which are worth revisiting today. It is an ‘Aquinas’ view of Europe, named after the great theologian and papal diplomat, Thomas Aquinas. The other model of European integration, also in evidence today, is due to Hegel. Both models played out in the various ‘post-Catholic’ empires of the nineteenth century, and the EU struggles with them today.

The Aquinas model is predicated on natural law, which is dictated as general principles by God, ultimately grounded in the Bible. However, there is no attempt here to harmonize these principles into a logically coherent set of laws, as in modern jurisprudence. Indeed, such an attempt would have been considered near blasphemous. Rather there is considerable discretion in the application of natural law, which is sensitive to local circumstances and cultural differences. The term used for this ‘devolution of power’ is ‘subsidiarity’. Within this framework there is scope of ‘redistribution’ of wealth but this too applies locally and only to alleviate the worst living conditions. There is no general expectation of prosperity or equality of material circumstances.

The Hegel model differs from the Aquinas model mainly in its desire and even need to harmonize the principles of governance – not only at the highest level but also across jurisdictions. A consequence of this ‘tighter’ sense of integration is a series of drives to reduce differences across cultures, life chances, living standards, etc. This reflects a much more fluid and dynamic understanding of those differences. They are not considered ‘natural’ but always ‘temporary’. The implied horizon here is one of expansion through mutual incorporation. This is a radically different horizon from the Aquinas model, which saw the status (his Latin coinage for ‘state’) as primarily about maintaining a pre-existent natural order in all its diversity, as in the phrase status quo.

We shall consider the continuing the relevance of these two models, especially in relation to the EU’s various and often vexed relationships with its recent accession states in Eastern Europe.